فایل بررسی آسیب پذیری و الگوی کاهش خسارت در برابر زلزله مناطق شهری

توضیحات

فایل بررسی آسیب پذیری و الگوی کاهش خسارت در برابر زلزله مناطق شهری
این پایان نامه در قالب فرمت word قابل ویرایش ، آماده پرینت و ارائه به عنوان پروژه پایانی میباشد
چکیده
بطورکلی زلزله یکی از سوانح طبیعی است که تأثیرات مخربی بر سکونتگاه­های انسانی برجای گذاشته و تلفات جانی و مالی سنگینی بر ساکنان آنها وارد می سازد. در عین حال آسیب­پذیری شهر تأثیر مستقیمی در تلفات انسانی ناشی از بحران دارد و آسیب پذیری ناشی از زلزله اصولاً در نتیجه ساخت و ساز­های بی­رویه در حریم گسل­ها، عدم رعایت ضوابط و استانداردها، توزیع نامناسب جمعیت و امکانات در سطح شهر بوده و تشدید می گردد؛ از این رو اساس بررسی میزان آسیب­پذیری شهر یکی از ضروریات مدیریت شهری به حساب می­آید. اینک با توجه به این مهم، در پژوهش حاضر به ارزیابی میزان آسیب­پذیری شهر پیرانشهر پرداخته شده است. در این پژوهش روش تحقیق توصیفی- تحلیلی می­باشد. بدین منظور در وهله اول با استفاده از شاخص­ها و معیارهای مربوطه و با بهره­گیری از مدل تحلیل شبکه­ای (ANP) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) چگونگی آسیب پذیری کلی شهر پیرانشهر مورد بررسی قرار گرفته است. در مرحله دوم آسیب­پذیری شهر با استفاده از تکنیک­های تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، TOPSIS، VIKOR، به تفکیک محلات مشخص گردید. در نهایت به تحلیل فضایی و مکانیابی مراکز امدادی از جمله بیمارستان­ها و ایستگاه­های آتش­نشانی و پایگاه­های اسکان موقت با استفاده از مدل­های میانگین نزدیک‌ترین همسایه (Nearest Neighbor )، تحلیل شبکه (Network Analysis Model)، ANP و منطق فازی (FUZZY) پرداخته شد. نتایج حاصل از پژوهش بیانگر آن است که 27 درصد مساحت شهر دارای آسیب­پذیری زیاد و خیلی زیاد، 56 درصد آسیب­پذیری متوسط و 17 درصد آسیب­پذیری کم می­باشد. همچنین محله­های 21، 23، 31 و 41 که واقع در ه استبافت فرسوده ( قدیمی) و حواشی شهر می­باشند، به دلیل قدمت بالا، مصالح با کیفیت نامناسب، ریزدانه بودن قطعات، همجواری نامناسب کاربری­ها و دسترسی نامناسب به بیمارستان، مراکز درمانی، اورژانس و آتش­نشانی آسیب­پذیرتر از دیگر محله های شهر می­باشند؛ در عین حال قرارگیری بافت فرسوده (خیابان امام خمینی) در حاشیه کوه و عدم رعایت استانداردها در ساخت و سازه­ها، بر میزان این آسیب­پذیری افزوده است. در قسمت­های شمال و شمال شرقی شهر که عمدتاً ساختمان­ها تازه­ساخت می­باشند و از مصالح ساختمانی با کیفیت بالا بهره گرفته شده است، همچنین به دلیل وجود فضاهای باز و مراکز آموزشی و اداری نوساز و بزرگ بودن مساحت قطعات؛ احتمال آسیب پذیری در این بخش از شهر بسیار کم است.
کلمات کلیدی: آسیب­پذیری شهری، زلزله، پیرانشهر، سیستم اطلاعات جغرافیایی
فهرست مطالب
عنوان صفحه
... فصل اول:کلیات تحقیق 1
1-1- بیان مسئله 2
1-2- ضرورت انجام تحقیق 4
1-3- سؤالات تحقیق 4
1-4- فرضیه­های تحقیق 5
1-5- پیشینه تحقیق 5
1-6- اهداف تحقیق 9
1-7- روش انجام تحقیق 9
1-8- نوآوری تحقیق 10
1-9- مشکلات و تنگناهای تحقیق 10
1-10- استفاده کنندگان از نتایج تحقیق 10
... فصل دوم: مفاهیم، مدل­ها و مبانی نظری تحقیق 12
2-1- مقدمه 13
2-2- مفاهيم و اصطلاحات 13
2-2-1- بلایا 13
2-2-1-1- بلایای انسانی 13
2-2-1-2- بلایای طبیعی 14
2-2-2- بحران 14
2-2-3- مديريت بحران 15
2-2-3-1- مدیریت بحران شهري 15
2-2-3-2- چرخه مديريت بحران 15
2-2-3-3- چرخه اصلي مديريت بحران 16
2-2-3-4- مراحل مديريت بحران 16
2-2-4- زلزله 17
2-2-5- ايمني 17
2-2-6- آسيب‌پذيري 17
2-2-7- شهر 18
2-2-8- آسیب پذیری شهری 18
2-2-8-1- عوامل مؤثر در آسیب پذیری شهر 20
2-2-8-2- ساختار شهر و آسیب­پذیری 21
2-2-8-3- بافت شهر و آسیب­پذیری 21
2-2-8-4- شکل شهر و آسیب پذیری 23
2-2-8-5- تراکم­هاي شهري و آسیب پذیری 23
2-2-8-6- آسیب پذیری تأسيسات و زير ساختهاي شهري 24
2-2-9- مديريت شهري 24
2-2-10- برنامه­ريزي 25
2-2-10-1- برنامه­ريزي فضايي 25
2-2-10-2- برنامه­ريزي شهري 25
2-2-10-2-1- نقش برنامه­ريزي شهري در کاهش آسيب پذيري شهرها در برابر خطرات زلزله 26
2-2-11- کاربري اراضي شهري 26
2-2-11-1- برنامه ریزی کاربري اراضي شهري 26
2-2-11-2- ارتباط بين کاربري زمين و آسيب­پذيري در برابر زلزله 27
2-2-12- امداد رساني 28
2-2-12-1- فضاهاي امدادرسانی هنگام زلزله 28
2-2-13- دسترسي 29
2-2-14- شبکه ارتباطي شهر 29
2-2-14-1- آسیب پذیری شبکه ارتباطي 29
2-2-15- مکان‌يابي 30
2-2-16- سیستم اطلاعات جغرافیایی 31
2-3- رهیافت­ها و رویکردها 31
2-3-1- رهیافت‌های گوناگون پیرامون آسیب­پذیری 31
2-3-1-1- رهیافت غالب 32
2-3-1-2- رهیافت اقتصاد سیاسی 32
2-3-2- دیدگاه­های آسیب­پذیری 33
2-3-2-1- دیدگاه زیست فیزیکی 33
2-3-2-2- دیدگاه ساخت اجتماعی 33
2-3-2-3- دیدگاه ترکیبی 34
2-3-3- دیدگاه­های مدیریت بحران 34
2-3-3-1- دیدگاه سنتی 34
2-3-3-2- دیدگاه قانون طبیعی 34
2-3-3-3- دیدگاه تعاملی 35
2-3-4- رویکردهای مدیریت بحران 35
2-3-4-1- رویکرد بحران گریزی 35
2-3-4-2- رویکرد بحران ستیزی 36
2-3-4-3- رویکرد بحران پذیری 36
2-4- مدل­های ارزیابی آسیب­پذیری 36
2-4-1- مدل‌های وزن دهي به معيارها : 36
2-4-1-1- فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) 37
2-4-1-2- مدل تحلیل شبکهای (ANP) 38
2-4-2- مدل‌های ریاضی تلفیق لايه هاي اطلاعاتي 39
2-4-2-1- مدل منطق بولين : 40
2-4-2-2- مدل منطق فازی : 41
2-4-2-3- مدل TOPSIS 43
2-4-2-4- مدل VIKOR 44
2-4-3- مدل تحليل شبکه 45
2-4-4- شاخص میانگین نزدیک‌ترین همسایه 46
... فصل سوم: معرفی منطقه مورد مطالعه 48
3-1- مقدمه 49
3-2- خصوصیات جغرافیایی و اقلیمی شهر 49
3-2-1- موقعیت جغرافیای شهر 49
3-2-1-1- موقعیت و مختصات جغرافیایی 50
3-2-1-2- وضعيت توپوگرافی پیرانشهر 50
3-2-1-3- درصد و جهت شیب در شهر پیرانشهر 51
3-2-2- وضعيت زمين شناسي پیرانشهر 52
3-2-2-1- واحدهاي زمین ساختی 52
3-2-2-2- كرتاسه در زير پهنه پيرانشهر 54
3-2-2-3- تكتونيك و لرزه خيزي منطقه پيرانشهر 55
3-2-2-4- گسل پيرانشهر 57
3-2-3- واحدهای هیدرولوژیکی شهر پیرانشهر 58
3-2-3-1- آب‌های سطحی 58
3-2-3-2- آبهای زیر زمینی 60
3-2-4- ویژگی‌های اقلیمی شهر پیرانشهر 60
3-2-4-1- بارندگی 61
3-2-4-2- دما 62
3-2-4-3- رطوبت نسبي 62
3-2-4-4- تابش 63
3-2-4-5- باد 64
3-3- ويژگي‌هاي جمعيتي و اجتماعی شهر پیرانشهر 65
3-3-1-1- ساختار سنی و جنسی جمعیت 66
3-3-2- بعد خانوار 67
3-3-3- وضع سواد 68
3-3-4- تراکم ناخالص جمعیتی به تفکیک محلات شهر 68
3-4- ويژگي‌هاي کالبدي و کاربري اراضي 70
3-4-1- الگوي مالکيت 74
3-4-2- نظام کلي تراکم ساختماني 74
3-4-3- تعداد طبقات 76
3-4-4- کیفیت بنا 77
3-4-5- مصالح بنا 79
3-4-6- قدمت بنا 80
3-5- نتیجه­گیری 82
... فصل چهارم: یافته­های تحقیق و تجزیه و تحلیل آن 83
4-1- مقدمه 84
4-2- ارزیابی آسیب­پذیری شهر پیرانشهر در برابر زلزله 84
4-2-1- آسیب پذیری کالبدی 84
4-2-1-1- لایه همجواری کاربری اراضی شهری 84
4-2-1-2- سایر لایه­های ارزیابی آسیب­پذیری 88
4-2-1-3- تهیه نقشه آسیب پذیری 90
4-2-2- آسیب پذیری محله های شهر 92
4-2-2-1- آسیب­پذیری ناشی از قدمت ابنیه 92
4-2-2-2- آسیب­پذیری ناشی از مصالح بنا 93
4-2-2-3- آسیب­پذیری ناشی از تعداد طبقات 94
4-2-2-4- آسیب­پذیری ناشی از عرض معبر 94
4-2-2-5- آسیب­پذیری ناشی از درجه محصوریت 95
4-2-2-6- آسیب­پذیری ناشی از ریزدانگی قطعات 96
4-2-2-7- آسیب­پذیری ناشی از کاربری­ها 96
4-2-2-8- برآورد آسیب­پذیری محلات با استفاده از شاخص نهایی 98
4-3- ارزیابی و تحلیل مراکز امداد و نجات در شهر پیرانشهر 100
4-3-1- تحلیل و مکانیابی ایستگاه­های آتش­نشانی 100
4-3-1-1- شاخص­های مؤثر در استقرار بهینه ایستگاه­های آتش­نشانی 101
4-3-1-2- ترکیب و تلفیق نهایی لایه­ها 104
4-3-2- ارزیابی، تحلیل مراکز درمانی و مکانیابی بیمارستان 106
4-3-2-1- توزیع و پراکنش مراکز درمانی موجود 106
4-3-2-2- بررسی وضع موجود بیمارستان شهر پیرانشهر و شعاع عملکرد آن 108
4-3-2-3- مکانیابی بیمارستان­های جدید 109
4-3-2-3-1- پارامترهاي موثر در مکانیابی بیمارستان 109
4-3-2-3-2- ترکیب و تلفیق نهایی لایه­ها 112
4-3-3- مکانیابی بهینه‌ی پایگاه‌های اسکان موقت 113
4-3-3-1- لایه فضای سبز، اراضی بایر و مراکز آموزشی 114
4-3-3-2- لایه مراکز انتظامی، مراکز درمانی و آتش­نشانی 115
4-3-3-3- لایه­های تراکم جمعیت، دسترسی به معابر، آسیب­پذیری و همجواری 116
4-3-3-4- تلفیق لایه­ها و تهیه نقشه نهایی مکانیابی پایگاه­های اسکان موقت 117
4-4- نتیجه­گیری 118
... فصل پنجم: نتیجه­گیری­ آزمون فرضیات و ارایه پیشنهادات 119
5-1- مقدمه 120
5-2- بررسي ‌و آزمون فرضيه‌ها 120
5-2-1- فرضیه اول: 120
5-2-2- فرضیه دوم 122
5-2-3- فرضیه سوم 123
5-3- نتيجه‌گيری 126
5-4- ارایه‌ پيشنهادها 127
فهرست شکل‌ها
شکل
صفحه
شکل شماره (‏2‑1): چرخه مديريت جامع بحران 16
شکل شماره (‏2‑2): چارچوب نظري آسيب­پذيري 19
شکل شماره (‏2‑3) : اصول جبر بولی 41
شکل شماره (‏2‑4) : برد تابع عضویت یک مجموعه فازی 42
شکل شماره (‏2‑5) : تابع عضویت یک مجموعه فازی 42
شکل شماره (‏3‑1) : موقعيت پیرانشهر در سطح کشور، استان و شهرستان 50
شکل شماره (‏3‑2) : توپوگرافی شهر پیرانشهر و حومه آن 51
شکل شماره (‏3‑3) : درجه شیب در پیرانشهر و حومه 52
شکل شماره (‏3‑4) : گسل‌ها و لرزه خیزی منطقه 57
شکل شماره (‏3‑5): وضعیت رطوبت نسبی ایستگاه پیرانشهر 63
شکل شماره (‏3‑6) : موقعیت و زوایای تابش خورشید در عرض 37 درجه شمالی 64
شکل شماره (‏3‑7) : نواحی و محلات 15 گانه شهر پیرانشهر 69
شکل شماره (‏3‑8) : کاربري اراضي شهر پیرانشهر 73
شکل شماره (‏3‑9) : تعداد طبقات در شهر پیرانشهر 77
شکل شماره (‏3‑10) : کیفیت بنا در شهر پیرانشهر 78
شکل شماره (‏3‑11) : مصالح بنا در شهر پیرانشهر 80
شکل شماره (‏3‑12) : قدمت بنا در شهر پیرانشهر 81
شکل شماره (‏4‑1) : وزندهی فاصله مناسب کاربری­ها 87
شکل شماره (‏4‑2) : لایه نهایی ارزش­گذاری شده برای ارزیابی آسیب­پذیری 89
شکل شماره (‏4‑3) : مدل کلی وزن دهی معیارها در مدل ANP 90
شکل شماره (‏4‑4) : نقشه آسیب­پذیری کالبدی شهر پیرانشهر 91
شکل شماره (‏4‑5) : سطح بندی محلات شهر بر اساس 7 شاخص آسیب­پذیری 98
شکل شماره (‏4‑6) : آسیب­پذیری محلات شهر پیرانشهر 99
شکل شماره (‏4‑7) : شعاع عملکرد ایستگاه آتش­نشانی 102
شکل شماره (‏4‑8) : لایه­های وزن دهی شده 104
شکل شماره (‏4‑9) : وزن نهایی شاخص­های مکانیابی ایستگاه­های آتش­نشانی 105
شکل شماره (‏4‑10) : مکان­های بهینه برای احداث ایستگاه آتش­نشانی 106
شکل شماره (‏4‑11) : توزیع مراکز درمانی در شهر پیرانشهر 107
شکل شماره (‏4‑12) : الگوی توزیع مراکز درمانی در شهر پیرانشهر با استفاده از مدل نزدیک‌ترین همسایه 108
شکل شماره (‏4‑13) : شعاع عملکرد بیمارستان امام خمینی شهر پیرانشهر 109
شکل شماره (‏4‑14) : وزن دهی فاصله مناسب کاربری­ها جهت مکان­یابی بیمارستان 112
شکل شماره (‏4‑15) : ارزش­گذاری برای احداث بیمارستان 113
شکل شماره (‏4‑16) : وزن دهی فاصله مناسب اراضی بایر، فضای سبز و مراکز آموزشی با استفاده از منطق OR 115
شکل شماره (‏4‑17): وزن دهی فاصله مناسب مراکز درمانی، انتظامی و آتش­نشانی با استفاده از منطق SUM 116
شکل شماره (‏4‑18) : وزن­دهی لایه­ها با منطق فازی 117
شکل شماره (‏4‑19) : ارزش­گذاری برای ایجاد پایگاه­های اسکان موقت 118
شکل شماره (‏5‑1): وضعیت دسترسی به خدمات امداد و نجات 121
شکل شماره (‏5‑2): عرض معابر شهر پیرانشهر 124
شکل شماره ( ‏5‑3): عرض معابر شهر پیرانشهر 125
فهرست جداول
جدول
صفحه
جدول شماره (‏2‑1) : متغيرهاي مؤثر بر آسيب‌پذيري شهرها در برابر بحران‌ 19
جدول شماره (‏2‑2) : رابطه اندازه قطعه­ها و درجه آسيب­پذيري 22
جدول شماره (‏2‑3) : رابطه درجه آسيب­پذيري و انواع بافت­هاي شهري 23
جدول شماره (‏2‑4) : خصوصیات روش‌های عمده وزن دهی به معیارها 37
جدول شماره (‏2‑5) : اهمیت نسبت‌ها در روش مقایسه زوجی 38
جدول شماره (‏3‑1) : میزان بارندگی شهر پیرانشهر در یک دوره 29 ساله 61
جدول شماره (‏3‑2) : تغییرات ماهیانه دمای شهر پیرانشهر در یک دوره 29 ساله 62
جدول شماره (‏3‑3) : رشد جمعيت شهر پیرانشهر 65
جدول شماره (‏3‑4) : ساختار جمعيتي شهر پیرانشهر 66
جدول شماره (‏3‑5) : توزیع خانوارها بر حسب بعد خانوار در پیرانشهر 67
جدول شماره (‏3‑6) : وضعیت باسوادی در پیرانشهر 68
جدول شماره (‏3‑7) : تراکم جمعیت محلات و نواحی پیرانشهر 70
جدول شماره (‏3‑8) : وضعيت موجود کالبدي شهر پیرانشهر 73
جدول شماره (‏3‑9) : درصد تراکم ساختمانی مسکونی پیرانشهر به تفکیک محلات 15 گانه 75
جدول شماره (‏3‑10) : تعداد طبقات بناهای شهر پیرانشهر 76
جدول شماره (‏3‑11) : کیفیت بناهای شهر پیرانشهر 77
جدول شماره (‏3‑12) : مصالح بناهای شهر پیرانشهر 79
جدول شماره (‏3‑13) : قدمت بناهای شهر پیرانشهر 80
جدول شماره (‏4‑1) : طبقه­بندی و وزندهی کاربری­های شهری 86
جدول شماره (‏4‑2) : وزن نهایی معیارهای همجواری کاربری‌ها 87
جدول شماره (‏4‑3) : وزن نهایی معیارهای آسیب­پذیری 88
جدول شماره (‏4‑4) : وزن نهایی شاخص­های آسیب­پذیری شهر پیرانشهر 90
جدول شماره (‏4‑5) : ضریب تأثیر شاخص قدمت بنا با استفاده از مدل AHP 92
جدول شماره (‏4‑6) : وضعیت محلات شهر پیرانشهر در شاخص قدمت بنا 92
جدول شماره (‏4‑7) : ضریب تأثیر شاخص‌های مصالح با استفاده از مدل AHP 93
جدول شماره (‏4‑8) : وضعیت محلات شهر پیرانشهر در شاخص مصالح 93
جدول شماره (‏4‑9) : ضریب تأثیر شاخص تعداد طبقات با استفاده از مدل AHP 94
جدول شماره (‏4‑10) : وضعیت محلات شهر پیرانشهر در شاخص تعداد طبقات 94
جدول شماره (‏4‑11) : ضریب تأثیر شاخص عرض معبر با استفاده از مدل AHP 94
جدول شماره (‏4‑12) : وضعیت محلات شهر پیرانشهر در شاخص عرض معبر 95
جدول شماره (‏4‑13) : ضریب تأثیر شاخص درجه محصوریت با استفاده از مدل AHP 95
جدول شماره (‏4‑14) : وضعیت محلات شهر پیرانشهر در شاخص درجه محصوریت 95
جدول شماره (‏4‑15) : ضریب تأثیر شاخص ریزدانگی با استفاده از مدل AHP 96
جدول شماره (‏4‑16) : وضعیت محلات شهر پیرانشهر در شاخص ریزدانگی 96
جدول شماره (‏4‑17) : ضریب تأثیر شاخص کاربری با استفاده از مدل AHP 97
جدول شماره (‏4‑18) : وضعیت محلات شهر پیرانشهر در شاخص کاربری 97
جدول شماره (‏4‑19) : ضریب تأثیر شاخص نهایی با استفاده از مدل AHP 98
جدول شماره (‏4‑20) : وضعیت محلات شهر پیرانشهر در شاخص نهایی با استفاده از مدل VIKOR 99
جدول شماره (‏4‑21) : طبقه­بندی فاصله مناسب از شبکه ارتباطی 103
جدول شماره (‏4‑22) : طبقه­بندی تراکم جمعیت 103
جدول شماره (‏4‑23) : طبقه­بندی محصوریت معابر 104
جدول شماره (‏4‑24) : ضریب تأثیر شاخصها با استفاده از مدل AHP 105
جدول شماره (‏4‑25): اولویت بندی نقاط با استفاده از TOPSIS 106
جدول شماره (‏4‑26) : سازگاری کاربری درمانی با سایر کاربری­های شهری 110
جدول شماره (‏4‑27) : وزن نهایی شاخص‌های مکان‌یابی بیمارستان در مدل ANP 112
جدول شماره (‏4‑28) : معیارهای ارزیابی جهت مکان‌یابی پایگاه­های اسکان موقت 114
جدول شماره (‏5‑1) : دسترسی محلات به مراکز امداد و نجات 121
جدول شماره (‏5‑2) : عرض معابر شهر پیرانشهر 124
جدول شماره (‏5‑3) : درجه محصوریت معابر شهر پیرانشهر 125