فایل ارزیابی وضعیت حمل ونقل شهری پایدار و ارائه الگوی مطلوب

توضیحات

فایل ارزیابی وضعیت حمل ونقل شهری پایدار و ارائه الگوی مطلوب
این پایان نامه در قالب فرمت word قابل ویرایش ، آماده پرینت و ارائه به عنوان پروژه پایانی میباشد
چکیده
حمل­ونقل شهری یکی از اصلی­ترین زیر بخش‌های توسعه و برنامه­ریزی شهری می­باشد. شهروندان همه روزه با شبکه­های پیاده و سواره و انواع مختلف حمل­ونقل تماس داشته و برای پاسخ­گویی به طیفی از نیازهای شغلی، تحصیلی، خرید، تفریح و غیره از حمل­ونقل شهری استفاده می­کنند؛ بنابراین حمل­ونقل به یکی از مهم­ترین بخش­های کیفیت زندگی شهروندان تبدیل شده است. اما متأسفانه طی سال­های اخیر بر اثر توسعه مبتنی بر حرکت اتومبیل، مسائل و مشکلات حمل­ونقلی متعددی بروز کرده است و تا زمانی که برنامه­های توسعه شهری برمبنای حرکت اتومبیل تهیه و اجرا گردند دستیابی به حمل­ونقل پایدار امکان­پذیر نخواهد بود. برای غلبه بر چنین مشکلاتی نیاز است که در گام اول حمل­ونقل شهری از بعد پایداری ارزیابی شده و سپس راه­حل­هایی برای بهبود شرایط موجود پیشنهاد گردد.
هدف از ارائه­ی تحقیق حاضر ارزیابی وضعیت حمل­ونقل درون شهری پایدار در شهرهای میانی بوده است که در آن شهر نیشابور به عنوان نمونه انتخاب شده و نظام موجود حمل و نقل این شهر با استفاده از تکنیک­های تحلیلیAHP گروهی و SWOT مورد بررسی قرار گرفته است. نیشابور شهری تک­ هسته­ای بوده و بر اساس مطالعات انجام شده مشخص شد که حمل­ونقل این شهر و شیوه­های سفر در آن با شاخص­های حمل­ونقل پایدار فاصله دارد. هدف حمل­ونقل پایدار هرگز حذف هیچ­یک از شیوه­های سفر نبوده، بلکه فراهم آوردن امکانات و زیرساخت­ها و تشویق به استفاده از شیوه­های پایدارتر و به حداقل رساندن استفاده از شیوه­های ناپایدار می­باشد؛ و در نتیجه سعی می­شود مناسب­ترین ترکیب شیوه­های حمل­ونقل در آن ارائه گردد. برمبنای نتایج حاصل از AHP، مناسب­ترین ترکیب حمل­ونقل برای نیشابور اینگونه حاصل شد: 33.8% پیاده­روی، 22% دوچرخه­سواری، 14.5% اتوبوس و مینی­بوس، 12.5% تاکسی 9.6% اتومبیل شخصی و نهایتاً 7.7% موتورسیکلت. در نتیجه با استفاده از روش AHP پیاده­روی به­عنوان گزینه برتر شناخته شده و امکانات و محدودیت­های آن در قالب نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید با استفاده از روش تحلیلی SWOT بررسی گردید و درنهایت نیز پیشنهاداتی در قالب راهبردهای چهارگانه ارائه شده و با استفاده از تکنیک QSPM اولویت­بندی شد.
کلیدواژه: حمل­ونقل پایدار، روش تحلیل سلسله­مراتبی گروهی (AHP ) ، ماتریس SWOT، توسعه پیاده­مدار، نیشابور
فهرست مطالب
فصل اول : کلیات تحقیق 1
1-1- مقدمه 2
2-1- بیان مسأله 2
3-1- ضرورت و اهمیت موضوع 3
4-1- اهداف تحقیق 4
1-4-1- هدف اصلی تحقیق 4
2-4-1- اهداف فرعی 4
5-1- پرسش‌های تحقیق 5
1-5-1 – پرسش اصلی 5
2-5-1- پرسش‌های فرعی 5
6-1- پیشینه تحقیق 5
7-1- فرآیند تحقیق 7
8-1- روش تحقیق 10
9-1- کاربرد نتایج تحقیق 12
10-1- مشکلات و موانع تحقیق 12
11-1- مفاهیم اصلی تحقیق 12
12-1- جمع‌بندی 16
فصل دوم : مبانی نظری تحقیق 17
1-2- مقدمه 18
2-2- مروری بر پیشینه برنامه ریزی حمل و نقل 18
1-2-2-سیر تکامل تفکر برنامه ریزی حمل و نقل شهری در جهان ( پس از دهه 1980): 18
2-2-2-سیر تکامل تفکر برنامه ریزی حمل و نقل در ایران 22
3-2- نظریه‌ها و دیدگاه‌های مرتبط با حمل و نقل پایدار 24
1-3-2- نظریه توسعه پایدار- توسعه پایدار شهری 24
2-3-2- جنبش نوشهرسازی ( نوشهرگرایی) 27
3-3-2-دیدگاه‌های اندیشمندان حمل و نقل انسان محور 29
1-3-3-2- جین جیکوبز 29
2-3-3-2- کالین بوکانان 30
3-3-3-2-دونالد اپلیارد 31
4-3-3-2- پیتر کالتروپ 32
4-2- ابعاد حمل و نقل پایدار شهری 32
1-4-2- بعد زیست‌محیطی حمل و نقل پایدار 33
2-4-2- بعد اجتماعی حمل و نقل پایدار 33
3-4-2- بعد اقتصادی حمل و نقل پایدار 33
5-2- محورهای حمل و نقل پایدار 34
6-2- اهداف حمل و نقل پایدار 35
7-2-راهبردها و استراتژی‌های عمده حمل و نقل پایدار 38
1-7-2-تغییرات در تکنولوژی وسایل نقلیه / سوخت 39
2-7-2-اصلاح نحوه‌ی استفاده از وسایل 39
3-7-2-مدیریت تقاضا 39
4-7-2-استراتژی کاربری زمین 40
8-2- سیاست‌های عمده‌ی حمل و نقل پایدار 40
9-2- اصول برنامه ریزی و سیاست گذاری در دست‌یابی به حمل و نقل پایدار 41
1-9-2- محدودیت تردد وسایل نقلیه 41
2-9-2-تغییر ساختار شهری و کاربری زمین 42
3-9-2-کاهش نیاز به سفر و تقلیل تأثیرات سوء حمل و نقل 43
1-3-9-2-ترویج پیاده‌سازی 43
2-3-9-2- ترویج دوچرخه سواری 43
3-3-9-2-گسترش حمل و نقل عمومی 43
4-9-2-تغییر فرهنگ استفاده از وسایل نقلیه‌ی شخصی 44
5-9-2-مدیریت تقاضای سفر 44
1-5-9-2- پیش‌بینی پارکینگ‌ها 44
2-5-9-2- پیش‌بینی نیازهای حرکت کالا 45
3-5-9-2- پیش‌بینی نیازهای معلولین 45
6-9-2- ارتقاء کیفیت زیست‌محیطی 45
7-9-2-توجه به نقش شبکه‌ی حمل و نقل در مدیریت بحران حوادث طبیعی 46
10-2-شاخص‌های حمل و نقل پایدار 46
11-2-چالش‌های اصلی توسعه پایدار حمل و نقل 51
1-11-2-چالش‌های پایداری مالی و اقتصادی حمل و نقل 51
2-11-2-چالش‌های پایداری محیطی و بو مشناسی حمل و نقل 51
3-11-2-چالش‌های پایداری اجتماعی و توزیعی حمل و نقل 52
12-2-چارچوب نظری تحقیق 52
13-2- پیاده‌سازی ( حمل و نقل پیاده‌ محور ) 53
1-13-2- مقدمه 53
2-13-2- ضرورت و اهمیت موضوع 54
3-13-2- مؤلفه‌های تأثیرگذار در محیط‌های پیاده‌سازی 55
4-13-2- اصول و معیارهای حمل و نقل پیاده‌سازی 62
5-13-2- راهبردها و سیاست‌های حمل و نقل پیاده‌سازی 63
6-13-2- نتیجه‌گیری 64
14-2- دوچرخه سواری 65
1-14-2- مقدمه 65
2-14-2- پیشینه تردد دوچرخه در جهان و ایران 66
3-14-2- انواع مسیرهای دوچرخه 66
4-14-2- عوامل مؤثر در طراحی شبکه دوچرخه سواری موفق شهری 67
5-14-2- نتیجه‌گیری 68
15- 2- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری 68
فصل سوم : روش شناسی 70
1-3- مقدمه 71
2-3- روش تحقیق 71
3-3- جامعه‌ی آماری 73
4-3-روش نمونه گیری، حجم نمونه مورد مطالعه 74
5-3- فرآیند تحقیق 76
6-3-تکنیک‌های آماری مورد استفاده در توصیف و تحلیل اطلاعات 78
1-6-3- چارچوب مفهومی مدل روش تحلیل سلسله( AHP) گروهی 78
1-1-6-3- تصمیم گیری و روش تحلیل آن 78
2-1-6-3-دلیل استفاده از روش AHP 78
3-1-6-3- روش تحلیل سلسله (AHP) 79
4-1-6-3- روش تحلیل سلسله (AHP) گروهی 81
2-6-3- چارچوب مفهومی مدل SWOT 83
1-2-6-3- ضرورت و کاربرد تحلیل SWOT در شهرسازی 83
2-2-6-3- مفاهیم پایه تحلیل SWOT 83
3-2-6-3- چارچوب و فرآیند تکنیک SWOT 86
4-2-6-3- مراحل انجام تحلیل SWOT و تلفیق آن با ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و خارجی IE 87
7-3- محدودیت‌های روش‌شناختی تحقیق 89
8-3-تعاریف نظری و عملیاتی مفاهیم و شاخص‌ها 90
9-3- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری 90
فصل چهارم : بررسی نمونه موردی و ارائه یافته‌های تحقیق 91
1-4- مقدمه 92
2-4- معرفی اجمالی قلمرو مکانی تحقیق ( شهر نیشابور ) 92
1-2-4- روند رشد و دگرگونی جمعیتی و گسترش شهر نیشابور 93
1-1-2-4- روند دگرگونی جمعیت شهر نیشابور 93
2-1-2-4- روند دگرگونی و گسترش شهر نیشابور 94
2-2-4- بررسی پیشنهادات حمل و نقلی طرحهای تهیه شده برای نیشابور 95
1-2-2-4- طرح تفصیلی نیشابور ( مصوب سال 1382) 95
2-2-2-4- مطالعات ساماندهی ترافیک شهر نیشابور ( مصوب 1382 ) 96
3-2-2-4-مطالعات نیازمندی‌های ترافیکی شهر نیشابور در افق طرح جامع شهرسازی 97
4-2-2-4-جمع‌بندی 98
3-2-4- مطالعه شبکه خیابان‌های اصلی شهر 99
4-2-4- اهداف سفر در شهر نیشابور 100
5-2-4- بررسی شیوه‌های مختلف حمل و نقل در وضع موجود شهر نیشابور 102
1-5-2-4- حمل و نقل عمومی و نیمه عمومی 102
1-1-5-2-4-اطلاعات خطوط تاکسیرانی و اتوبوس رانی موجود 103
2-5-2-4- مطالعات مربوط به شبکه دوچرخه سواری نیشابور 106
4-2-5- 3-بررسی عبور و مرور عابرین پیاده و کریدورهای مربوطه در سطح شهر نیشابور 109
3-4- توصیف یافته‌های تحقیق 110
1-3-4- مقدمه 110
2-3-4- روش AHP گروهی 111
1-2-3-4- ساخت درخت سلسله 112
2-2-3-4- انجام مقایسه زوجی معیارها و زیر معیارها ( در صورت وجود ) 115
3-2-3-4- مقایسه زوجی گزینه‌ها بر اساس معیارها یا زیر معیارها 116
4-2-3-4- تشکیل جدول‌های مقایسه گروهی و استخراج اولویت‌ها از آن‌ها 117
5-2-3-4- ترکیب جداول و انتخاب گزینه برتر 117
6-2-3-4-بررسی نرخ سازگاری 118
3-3-4- روش SWOT 118
1-3-3-4- مرحله یک : ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و عوامل خارجی و ماتریس بررسی رقابتی 119
2-3-3-4- مرحله دوم : انواع راهبردهای امکان پذیر 122
4-4- تحلیل یافته‌های تحقیق 126
1-4-4- نتایج حاصل از مراحل روش AHP 126
2-4-4- نتایج حاصل از مراحل روش SWOT 144
1-2-4-4- مرحله اول: ماتریس ارزیابی عوامل داخلی و عوامل خارجی و ماتریس بررسی رقابتی 145
2-2-4-4- مرحله دوم تعیین جایگاه راهبردها 149
3-2-4-4- مرحله سوم : تصمیم گیری؛ تعیین اولویت راهبردها با استفاده از تکنیک QSPM 150
5-4- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری 170
فصل 5 : جمع‌بندی، نتیجه‌گیری و ارائه پیشنهادات 171
1-5- مقدمه 172
2-5 – مروری بر اهداف طرح 173
1-3-5- هدف اصلی تحقیق 173
2-3-5- اهداف فرعی 174
3-5- پرسش‌های تحقیق 174
4-5- نتیجه‌گیری 178
5-5- پیشنهادات 180
1-5-5- پیشنهادات این تحقیق 180
2-5-5- پیشنهاد پروژه‌ها و اقدامات آتی 180
1-2-5-5- اقدامات پیشنهادی 181
2-2-5-5- طرح‌ها و پروژه‌های پیشنهادی 181
منابع 182
پیوست‌ها 187
پیوست شماره1: پرسشنامه AHP با هدف شناسایی شیوه‌های حمل و نقل پایدار شهری برای نیشابور 188
پیوست شماره2: پرسشنامه SWOT با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه پیاده‌سازی نیشابور 202
پیوست شماره3: پرسشنامه QSPM با هدف تعیین میزان اثر هر یک از عوامل در رسیدن به راهبردهای ارائه شده برای ارتقاء توسعه پیاده‌سازی 206
فهرست نقشه‌ و شکل‌ها
شکل شماره 1-2: روابط بین ابعاد حمل و نقل پایدار 34
نقشه شماره 1-4 : موقعیت شهر نیشابور 93
نقشه شماره 2-4: جهات گسترش شهر نیشابور 95
نقشه شماره 3-4 : مراکز اصلی جاذب سفر در نیشابور 102
نقشه شماره 4-4: مسیر خطوط اتوبوس رانی شهر نیشابور ( سال 1390) 104
نقشه شماره 5-4 : مسیر خطوط تاکسیرانی شهر نیشابور ( سال 1390) 106
نقشه شماره 6-4 : مسیرهای پیشنهادی ایجاد شبکه دوچرخه در نیشابور 108
شکل شماره 1-4: روابط شماتیک ابعاد سه‌گانه حمل و نقل پایدار 116
فهرست جداول
جدول شماره 1-2: نظریه‌های مرتبط با حمل و نقل شهري از 1980 تا كنون 21
جدول شماره 2-2: اصول و معیارهای شهر پایدار از دیدگاه ویلر 26
جدول شماره3-2: اهداف حمل و نقل پایدار 36
جدول شماره4-2: اهداف و شاخص‌های پیشنهادی مؤسسه‌ی سیاست حمل و نقلی ویکتوریا ( Litman,2010) 37
جدول شماره 5-2: سیاست‌های عمده‌ی حمل و نقل پایدار 40
جدول شماره6-2: شاخص‌های حمل و نقل پایدار ارائه شده توسط برخی سازمان‌های بین‌المللی معتبر 48
جدول شماره7-2: شاخص‌های حمل و نقل پایدار در هر سه بعد اجتماعی –اقتصادی و زیست‌محیطی 50
جدول شماره 8-2 : خلاصه مطالعات انجام گرفته در زمینه قابلیت پیاده‌سازی به تفکیک جامعه آماری، مؤلفه‌های محیطی مورد استفاده و نوع سنجش 57
جدول شماره 9-2 : جمع‌بندی مؤلفه‌ها و شاخص‌های مورد استفاده در مطالعات مرتبط با سنجش قابلیت پیاده‌سازی 60
جدول شماره 1-3 : تعیین ارزش معیارها و گزینه‌ها نسبت به یکدیگر توسط نظر کارشناسان 80
جدول شماره 2-3 : راهبردهای چهارگانه بر اساس تحلیل SWOT 85
جدول شماره 3-3 : امتیاز میزان جذابیت هر عامل 89
جدول شماره 1-4: روند رشد جمعیت شهر نیشابور 94
جدول شماره 2-4: مشخصات معابر شهر نیشابور ( سال 1390) 100
جدول شماره 3-4: هدف از سفر در سطح شهر نیشابور ( 1389) 101
جدول شماره 4-4 : مبدأ و مقصد خطوط اتوبوس رانی وضع موجود نیشابور ( سال 1390) 103
جدول شماره 4-5 : اطلاعات خطوط تاکسیرانی شهر نیشابور ( سال 1390) 105
جدول شماره 6-4 : ویژگی‌های پیاده‌سازی عمده شهر نیشابور 109
جدول شماره 7-4 : تعیین ارزش معیارها و گزینه‌ها نسبت به یکدیگر توسط نظر کارشناسان 115
جدول شماره 8-4 : نقاط قوت پیاده‌سازی در شهر نیشابور 119
جدول شماره 9-4 : نقاط ضعف پیاده‌سازی در شهر نیشابور 120
جدول شماره 10-4 : فرصت‌های پیاده‌سازی در شهر نیشابور 121
جدول شماره 11-4 : تهدیدهای پیاده‌سازی در شهر نیشابور 122
جدول شماره 12-4 : ماتریس نهایی مقایسه زوجی زیر معیارهای بعد اجتماعی 127
جدول شماره 13-4 : ماتریس نهایی مقایسه زوجی زیرمعیارهای بعد اقتصادی 128
جدول شماره 14-4 : ماتریس نهایی مقایسه زوجی زیرمعیارهای بعد زیست‌محیطی 129
جدول شماره 15-4 : تعیین امتیاز نهایی گزینه‌ها 131
جدول شماره 16-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با معیارها 133
جدول شماره 17-4: ماتریس عوامل داخلی پیاده‌سازی در شهر نیشابور 146
جدول شماره 18-4: ماتریس عوامل خارجی پیاده‌سازی در شهر نیشابور 148
جدول شماره 19-4 : ماتریس برنامه ریزی راهبردی کمی QSPM پیاده‌سازی نیشابور 153
جدول شماره 20-4 : تعیین اولویت راهبردهای WT پیاده‌سازی در نیشابور با استفاده از تکنیک QSPM 169
جدول شماره 1-5 : معیارها و زیرمعیارها ( شاخص‌های ) حمل و نقل پایدار نیشابور 176
فهرست نمودارها
نمودار شماره 1-1: فرآیند تحقیق حاضر 9
نمودار شماره 1-2 : چارچوب نظری تحقیق حاضر 53
نمودار شماره 1-3: روش تحقیق مورد استفاده در تحقیق حاضر 72
نمودار شماره 2-3: فرآیند تحقیق حاضر با جزئیات بیشتر به صورت شماتیک 77
نمودار شماره 3-3 : فرآیند تصمیم گیری گروهی به کمک AHP 82
نمودار شماره 4-3 : مراحل انجام تحلیل و تعیین راهبرد از طریق روش SWOT 86
نمودار شماره 1-4: درخت سلسله تصمیم برای شناسایی شیوه‌های حمل و نقل پایدار نیشابور 114
نمودار شماره 2-4 : میزان ضریب اهمیت زیر معیارهای بعد اجتماعی 127
نمودار شماره 3-4 میزان ضریب اهمیت زیر معیارهای بعد اقتصادی 129
نمودار شماره 4-4: میزان ضریب اهمیت زیر معیارهای بعد زیست‌محیطی 130
نمودار شماره 5-4 : امتیاز نهایی گزینه‌های مختلف (شیوه‌های مختلف سفر ) 132
نمودار شماره 6-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با معیارها 134
نمودار شماره 7-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه دسترسی اقشار مختلف 134
نمودار شماره 8-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه ایمنی ( میزان جراحات و مرگ‌ومیر) 135
نمودار شماره 9-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه امنیت اجتماعی 136
نمودار شماره 10-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه ترجیح مردم به استفاده 136
نمودار شماره 11-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه حفاظت از فرهنگ سنتی نیشابور 137
نمودار شماره 12-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه میزان راحتی سفر 138
نمودار شماره 13-4: امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه نرخ سرمایه‌ از دیدگاه کاربر /استفاده کننده 139
نمودار شماره 14-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه نرخ سرمایه‌ از دیدگاه دولت/متولیان امر 139
نمودار شماره 15-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه میزان هزینه نگهداری و استفاده از دید کاربر/استفاده کننده 140
نمودار شماره 16-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه میزان هزینه نگهداری و استفاده از دید دولت/متولیان امر 141
نمودار شماره 17-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه میزان کرایه سفر 141
نمودار شماره 18-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه زمان سفر 142
نمودار شماره 19-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه میزان انتشار آلودگی‌های زیست‌محیطی 143
نمودار شماره20-4: امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه میزان اشتغال فضا 143
نمودار شماره 21-4 : امتیاز هر یک از گزینه‌ها در ارتباط با مؤلفه حفاظت از محیط زیست 144
نمودار شماره 22-4 : تعیین ناحیه‌ی مورد تأکید ( جایگاه ) راهبردها با استفاده از ماتریس IE 150
Analytical Hierarchy Process
SWOT Matrix
Quantitative Strategic Planning Matrix
-Sustainable Transportation
- Pedestrian-oriented Development
- Neyshabur