دانلود فایل بررسی ماهیت اختیار و جایگاه آن در حقوق کیفری
توضیحات
دانلود فایل بررسی ماهیت اختیار و جایگاه آن در حقوق کیفری
این پایان نامه در قالب فرمت word قابل ویرایش ، آماده پ
چکیده
ماهیت اختیار و جایگاه آن در حقوق کیفری
بوسیله
فرزاد تنهایی
اختیار به معنای توانایی انتخاب، در حقوق جزا بسته به دیدگاه های حقوقدانان، از موقعیت گونانونی برخوردار است. بگونه ای که عده ای آنرا شرط مسئولیت کیفری دانسته و معتقدند که جرم از ناحیه غیر مختار واقع می گردد ولی به دلیل زوال اختیار در حین ارتکاب جرم، مسئولیت کیفری ندارد؛ لذا مجازات نمی شود. و عده ای دیگر آن را موثر در عنصر روانی دانسته و معتقدند با سلب آن، قصد که رکن مقوم عنصر روانی است، تحقق پیدا نمی کند؛ لذا جرم واقع نمی شود. به نظر می رسد در مواردی که عامل زائل کننده اختیار، سبب عدوانی باشد، سلب اختیار با تاثیر در رکن مادی، موجب انتساب اثر فعل مجرمانه به فعل مسبب گردد؛ لذا جرمی از ناحیه غیر مختار واقع نمی گردد. در مواردی نیز که سبب، عدوانی نیست، سلب اختیار با تاثیر در رکن قانونی، موجبات جواز فعل غیر مختار را فراهم می آورد. بنابر این وقتی جرم از لحاظ مادی و قانونی به غیر مختار، قابل انتساب نیست، صحبت از نقش اختیار در عنصر روانی اهمیتی ندارد، هر چند که ماهیتا نیز نمی تواند تاثیری در آن داشته باشد، چنانکه اکراه شونده و مضطر با وجود زوال اختیار، واجد قصد می باشند. حال وقتی جرمی از ناحیه غیر مختار واقع نگردیده است، صحبت از نقش اختیار در مسئولیت کیفری نیز موضوعیت ندارد؛ چرا که مسئولیت کیفری، فرع بر ارتکاب جرم است. البته لازم به ذکر است که رعایت قاعده تناسب، نقش مهی در این بین ایفا می کند؛ بگونه ای که از آن بعنوان شرط جریان قاعده اکراه یا اضطرار، یاد می شود.
قانونگذار نیز، در جرایم مستوجب تعزیر (ماده 151 ق.م.ا)، حد (ماده 272 ق.م.ا) و قتل( ماده 375 ق.م.ا و تبصره های ذیل آن)، همین نظر را اتخاذ کرده است ولی با وجود این همه شواهد، متاسفانه در ماده 140 ق.م.ا، از اختیار بعنوان شرط مسئولیت کیفری یاد کرده است.
کلمات کلیدی: اختیار، اراده، رضا، قدرت، اکراه، اضطرار، جرم، مسئولیت کیفری.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه .............................................................................................................................................. 1
دلایل انتخاب موضوع....................................................................................................................4
سابقه علمی ...................................................................................................................................4
هدف تحقیق .................................................................................................................................. 6
سوالات ............................................................................................................................................ 7
مراحل و روش تحقیق ................................................................................................................. 7
نمای کلی از پایاننامه....................................................................................................................8
فصل اول
ماهیت اختیار.................................................................................................................................. 10
مبحث اول: مفهوم اختیار............................................................................................................. 11
گفتار اول: اختیار در لغت ........................................................................................................... 12
گفتار دوم: اختیار در اصطلاح .................................................................................................... 12
مبحث دوم: تمایز اختیار از الفاظ مشابه ................................................................................. 15
گفتار اول: اختیار و اراده(اراده داشتن) .................................................................................... 15
بند اول: تعریف اراده .................................................................................................................... 16
بند دوم: عوامل زائل کننده اراده .............................................................................................. 17
الف) خواب و بیهوشی ................................................................................................................. 17
ب) اجبار معنوی .......................................................................................................................... 19
ج) مستی ....................................................................................................................................... 19
گفتار دوم: اختیار و قصد(اراده کردن) ..................................................................................... 20
بند اول: تعریف قصد(اراده کردن) ............................................................................................ 20
الف) قصد در لغت ........................................................................................................................ 21
ب قصددر اصطلاح......................................................................................................................... 21
بند دوم: تمایز قصد(اراده کردن) از اختیار ............................................................................. 24
گفتار سوم: اختیار و رضا ............................................................................................................ 26
بند اول: مفهوم رضا ..................................................................................................................... 27
بند دوم: نسبت قصد و رضا ........................................................................................................ 27
بند سوم: نسبت اختیار و رضا .................................................................................................... 28
گفتار چهارم: اختیار و قدرت ...................................................................................................... 31
بند اول: تعریف قدرت .................................................................................................................. 32
بند دوم: نسبت قدرت و اختیار ...................................................................................................33
بند سوم: نسبت قدرت و اراده..................................................................................................... 34
بند چهارم: عوامل عارضی زائل کننده قدرت .......................................................................... 36
الف) اجبار مادی ........................................................................................................................... 37
ب) علل قهری ............................................................................................................................... 38
فصل دوم
جایگاه اختیار در نظریه عمومی جرم........................................................................................ 40
مبحث اول: مفهوم جرم .............................................................................................................. 40
گفتار اول: مفهوم قرآنی جرم...................................................................................................... 41
گفتار دوم: مفهوم فقهی جرم ..................................................................................................... 41
گفتار سوم: مفهوم قانونی جرم .................................................................................................. 42
بند اول: عنصر مادی .................................................................................................................... 44
بند دوم: عنصر معنوی ................................................................................................................ 46
بند سوم: عنصر قانونی ................................................................................................................. 47
مبحث دوم: اختیار شرط تکوین جرم........................................................................................ 48
گفتار اول: نقش سلب اختیار در عنصر مادی جرم ............................................................... 49
گفتار دوم: نقش سلب اختیار در رکن قانونی جرم ................................................................ 54
گفتار سوم: نقش سلب اختیار در عنصر روانی ...................................................................... 59
بند اول: قلمروء عنصر روانی در حقوق جزا ............................................................................. 60
الف) رکن روانی در قلمروء وسیع ............................................................................................ 62
ب) رکن روانی در قلمروء محدود............................................................................................... 63
ج) نقد و بررسی ............................................................................................................................ 65
فصل سوم
جایگاه اختیار در نظریه عمومی مسئولیت کیفری.................................................................68
مبحث اول: مفهوم مسئولیت کیفری ....................................................................................... 69
گفتار اول: مسولیت کیفری در مفهوم عام................................................................................ 70
گفتار دوم: مسئولیت کیفری در مفهوم خاص ....................................................................... 71
بند اول: مسئولیت کیفری ناظر بر قبل از ارتکاب جرم......................................................... 72
بند دوم: مسئولیت کیفری ناظر بر بعد از ارتکاب جرم.......................................................... 72
گفتار سوم: ارکان مسئولیت کیفری ......................................................................................... 73
بند اول: بلوغ ................................................................................................................................. 74
بند دوم: عقل ................................................................................................................................ 76
مبحث دوم: اختیار رکن مسئولیت کیفری.............................................................................. 78
گفتار اول: نقش اختیار در مسولیت کیفری به معنای عام ................................................. 78
گفتار دوم: نقش اختیار در مسئولیت کیفری به معنای خاص .......................................... 80
نتیجه گیری و پیشنهاد ................................................................................................
فهرست منابع ................................................................................................................................ 91
الف) مقدمه
یکی از مباحث بسیار مهم در حقوق جزا که توسط حقوقدانان کمتر مورد توجه قرار گرفته است، اختیار می باشد. اختیار، از مهم ترین و مشکل ترین مباحث فکری بشر بوده و از دیرباز، اندیشه انسان را به خود معطوف ساخته است. این بحث آثار و نتایج بسیاری دارد و به جهت داشتن ابعاد متعدد، در علوم مختلفی، از جمله فلسفه، کلام، روانشناسی، اخلاق و حقوق مورد بحث قرار می گیرد. در علم حقوق، چگونگی شکل گیری و تحقق اختیار در جرم بودن یا نبودن عمل و میزان مجازات موثر است.
مباحث مربوط به اختیار و نقش آن در مسئولیت اخلاقی انسان، عمری به درازای طول عمر بشر دارد. فی الواقع، ما تاریخ ابتدای حقیقی بحث از اختیار را نمی دانیم ولی از ابتدا عقیده بر این بود که آدمی در امور مربوط به زندگی روزمره خود، اختیار نداشته و کاملا مقهور فرامین الهی قرار می گیرد. لذا فاقد مسئولیت اخلاقی است. رفته رفته، با پیشرفت علوم مختلف از جمله فلسفه و فقه، بحث آزادی انسان و داشتن اختیار در اعمالی که انجام می دهد، مورد توجه قرار می گیرد و اختیار، بعنوان مبنای مسئولیت اخلاقی انسان مطرح می گردد. بنابر این ماهیت اختیار در علوم مختلف به بحث و مجادله گذاشته شد. بگونه ای که در فلسفه اختیار، اراده ای تعریف می شود که مبتنی بر سنجش ضرر و زیان و تصدیق به مصلحت از روی تعقل سلیم باشد.
رینت و ارائه به عنوان پروژه پایانی میباشد