طغیان توده ها
توضیحات
طغیان توده ها
خوزه ارتگایی گاست اسپانیایی از متفکران و فیلسوفان اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم اروپا به شمار میآید. وی دارای مصنفات زیادی در فلسفۀ تمدن است که در آنها تبحر خود را در بسیاری از علوم نشان داده است و در واقع میتوانیم او را جانشین انسیکو پدیستها بدانیم. ارتگا مدت چهل سال از برجستهترین روشنفکران اسپانیا بود و در مرکز فعالیتهای روشنفکری این کشور قرار داشت که مکتب مادرید نام گرفته بود. وی عملا و نظرا نقش مهمی به عنوان رهبر در سیاست وطن خود بازی کرد. کتاب حاضر زمانی منتشر شده است که فاشیسم در ایتالیا مستقر شده، ولی هنوز هیتلر در آلمان روی کار نیامده بود، دولتهای بورژوا لیبرال در اروپا و آمریکا زمام امور را دردست داشتند و بحران بزرگ اقتصادی (32-1929) هنوز آغاز نشده بود.
طغیان تودهها مهمترین اثر سیاسی ارتگا است. از نظر او واقعیت زمانه ما ظهور انسان تودهای و تودهها در عرصههای گوناگون جامعه بودهاست اما «تودهها طبق تعریف نه باید و نه میتوانند زندگی فردی خود یا جامعه را اداره کنند، بنابراین اروپا دچار عظیمترین بحرانی شده که اقوام و تمدنها ممکن است گرفتار ان شوند.» اعضای توده کسانیاند که خود را «همچون دیگران» میدانند و هیچ ارزش ویژهای بر اساس ملاکی خاص برای خود قایل نیستند. انسان تودهای میگوید: «من هم یکی مثل بقیه»
بخش کردن جامعه به توده و اقلیتها به معنای تقسیم آن به طبقات اجتماعی نیست. هم در طبقات بالا و هم در طبقات پایین، هم توده و هم اقلیت وجود دارد. اما توده در زیر پای خود هرچه را متفاوت و فردی باشد خرد میکند. ارتگا میگوید:
شک دارم که تودهها در اعصار دیگر همچون زمان ما حکومت مستقیم به دست آورده باشند. [در حکومت تودهها] هر کس که مثل همگان نیست و مانند دیگران فکر نمیکند در خطر حذف شدن قرار میگیرد.
به نظر اورتگا در عصر مدرن مداخله خشونتآمیز تودهها در همه جا گسترش یافتهاست و به ویژه در سندیکالیسم و فاشیسم نوع جدیدی از انسان پیدا شدهاست که نمیخواهد برای مواضع خود دلیل بیاورد و صرفاً در پی تحمیل عقاید خویش است.
به اعتقاد او امروزه مهمترین خطری که تمدن را تهدید میکند و خود از آن برخاسته دولت بزرگ است که مورد ستایش و پشتیبانی تودههاست. مداخله دولت در امور مختلف مهمترین خطر زمانه ماست. تودهها میخواهند بدون کوشش و خطر کردن هرچه را دلخواهشان است با فشار دکمهای در دستگاه عظیم دولت به دست آورند. انسان تودهای دولت را وسیلهای برای درهم شکستن اقلیتهای ناسازگار میداند. مداخله دولت ریشه عمل خودجوش اجتماعی را میخشکاند. در چنین وضعی «جامعه باید برای دولت و انسان برای دستگاه حکومت زندگی کند. اما دولت خود پس از مکیدن مغز استخوان جامعه به اسکلتی بدون خون و مرده تبدیل خواهد شد و مردم به سوختی بدل میشوند که ماشین دولت را تغذیه میکند. همه باید برای دولت باشند، هیچ چیز خارج از دولت نباشد و هیچ چیز بر ضد دولت نباشد.»